Kıyı Alanlarını Koruma, İzleme ve Denetleme
Kıyı alanları, korunması gereken kamusal alanlardır. Kıyı yönetmek, kıyıyı öncelikli olarak korumayı gerektirir. Birçok yasal düzenleme, kıyı alanlarını korumada bir yaptırım getirse de uygulama ve fiili durum ne yazık ki böyle değildir. Kıyı Kanunu ve diğer bazı yasal düzenlemelerde kıyı alanlarında hiçbir yapı yapılmayacağı, kıyıda, duvar, çit, tel örgü gibi engeller oluşturulamayacağı ve görevli kamu kurumlarının kanuna aykırı yapıları kontrol etme ve tahliyesini sağlamak gibi görevlerinden ve yaptırımlarından bahsedilmiştir. Kıyı Kanunu ile diğer ilgili yasal düzenlemeler incelendiğinde, kıyı alanlarının sadece fiziki unsurlardan kaynaklanan etkilerden korunmasına yönelik hükümler içerdikleri görülmektedir.
Kıyı alanlarını korumak ifadesinden hem kıyıyı kara tarafından gelen tehlikelerden hem de deniz tarafından gelen tehlikelerden korumayı anlayabiliriz. Deniz tarafından gelen tehlikeler, kıyıyı şekillendirir ve kıyı alanını değiştirebilir. Fakat kara tarafından gelen tehlikeler, geneli insani faktörlerin getirdiği tehlikeler olmasından ötürü kıyıda geri dönüşümü mümkün olmayan tahribatlara neden olabilmektedir. Bu yüzden deniz tarafından gelen tehlikelerden ziyade kıyıyı, kara tarafından gelen tehlikelerden korumak gerekecektir.
İnsanların kıyıda yaşamak istemesinin yanı sıra kıyı alanları, balıkçılığın, ticaret ağlarının, çeşitli ekonomik hizmetlerin bağımlı olduğu alanlardır. İnsanların ekonomik çıkarlar nedeniyle kıyı alanlarındaki baskıcı rejiminin, kıyının ekolojisine ve jeolojisine zarar vermekte (Brüt, 2014) olduğu bir gerçektir. Bu baskıcı rejimden kıyılar korunmadığı sürece kıyılarda yaşanan tahribatın önüne geçmek mümkün değildir.
Kıyıyı korumak, kıyının doğal ve kültürel yapısını, yaşam alanlarını, dinamik yapısını korumak ve koruma ve kullanma ilişkisinde koruma yönünün baskınlığı ile kullanmaktır. Kıyılar, işgale müsait alanlardır. Kıyı alanları çok sayıda tasarrufa ve kullanıma konu edilirken, kullanım türlerinin değişip değişmediği yerinde tespit edilip denetlenmesi gerekir.
Kıyılar, doğadaki birçok canlıya yaşam alanı sağlamaktadır. Bu yaşam alanının yok edilmesi, korunmaması, kıyıda yaşamını sürdüren canlıların hayatlarını tehlikeye atmaktadır.
Kıyılardaki koruma, izleme ve denetlemedeki yetersizliklerinin en önem nedenlerinin bir diğeri ise kıyı alanlarının bir kalkınma aracı olarak görülmesidir. Kıyılar elbette ki sağlayacağı ekonomik ve sosyal fayda göz ardı edilemeyeceği bir gerçektir. Fakat kalkınma yaklaşımı içerisine, ekolojik düşüncenin ve koruma iç güdüsünün yerleştirilmiş olması gereklidir. Bu iç güdü ile hareket edilmediği sürece kıyı alanları yok olacak ve bu yok oluş ile birlikte çok fazla canlıda hayatını kaybetmeye devam edecektir.
Kıyıların izlenmesi, kıyıda gerçekleşen tüm eylem ve faaliyetlerden haberdar olunması demektir. Yetkili idarelerin, sorumluluklarında olan taşınmazları yılda bir defa fiili olarak tespit etmeleri gerektiği yasal düzenlemelerle hüküm altına alınmıştır (HTİHY Md. 84). Kıyılarda aynı şekilde yılda bir defa keşiflerinin sağlanarak tespit edilmesi ve tespit neticesinde elde edilen bulguların tutanağa bağlanması gerekmektedir. Bir önceki tutanaklar ile güncel tutanakların karşılaştırılması sonucu fark edilen hukuksuzluklara karşı gerekli tedbirler alınmalı ve sorumlulara karşı yaptırımlar uygulanmalıdır. Kıyıların izlenmesi, kıyının korunması noktasında önemi çok büyüktür.
Kıyıların izlenmesi neticesinde, kıyıdaki tasarruflar ve kullanımlar, biyolojik ve ekolojik değişiklikler, mekânsal planlama süreçleri ve plana aykırı yapılar, izinsiz tasarruflar gibi çeşitli konularda bilgi edinimini sağlanacaktır.
Kıyıyı denetlemek ise kıyıda tespit ve izleme neticesinde elde edilen bilgi ve bulguların değerlendirilmesidir. Kıyıda, korunması gereken yerlerdeki ihlallerin, yapı yasaklı alanlardaki yapılaşmaların, planlamaya aykırı yapılaşma ve kullanımların tespit edilmesi denetimin görevidir. Örneğin kıyı alanlarında doldurulması gereken alandan fazla yerin doldurulması, kıyı alanlarının işgal edilmesi, planlamaya aykırı yapılaşmaların tespit edilmesi denetimin gereğidir. Denetim neticesinde yasal düzenlemelere aykırı olduğu tespit edilen faaliyetlerinin durdurulması, tahliye edilmesi ve cezalandırılması ise yaptırımların neticesidir.
Kaynakça
Brüt, M. (2014). Protect the Coasts so They can protect us. Current Biology, Sy.51-53. https://reader.elsevier.com/reader/sd/pii/S0960982214000025?token=2D0F1E36F339CFAD35D3A30B95C5A512C292B4FF90C7A1AE3DC86859A23BC813C1999AD571886DE623B4E1663F8FDB42&originRegion=eu-west-1&originCreation=20211107103249 adresinden alındı
HTİHY Md. 84. (tarih yok). Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik. 16.06.2007.
